Najpiękniejsze wyspy greckie – gdzie pojechać na wakacje?

Z wyborem greckiej wyspy jest tak, że każda ma swoich zwolenników i każdy przysięga, że to ta najlepsza. Mnie interesuje coś bardziej przyziemnego: gdzie się dobrze je, gdzie jest tłoczno, a gdzie da się odpocząć na spokojnie. Stąd pięć wysp, Kreta, Rodos, Korfu, Santorini i Zakynthos, i po kolei to, co warto o nich wiedzieć przed wyjazdem.

Największą i najpopularniejszą wyspą Grecji jest właśnie Kreta, wycieczka tutaj może pochłonąć naprawdę sporo czasu. Ciągnie się na ponad 250 kilometrów, a droga z Chanii do Heraklionu to porządne dwie godziny za kierownicą. Po drodze masz góry, z których najwyższa, Psiloritis, sięga 2456 metrów, gaje oliwne ze skręconymi jak liny pniami i wioski, w których kafenion o dziesiątej rano jest już pełny. Kto próbuje objechać całość w tydzień, spędza urlop w samochodzie.

Dlatego najrozsądniejsze podejście to wybrać jeden region. Zachód z Chanią to weneckie nabrzeże z latarnią morską, wąskie uliczki i plaże, o których krążą legendy. Elafonisi słynie z różowawego odcienia piasku, który bierze się z drobinek muszli i koralowców, a do wysepki idzie się po kolana w płytkiej wodzie. Laguna Balos na północnym zachodzie wygląda jak z folderu, ale dojazd szutrową drogą albo rejs promem sprawiają, że w sezonie trzeba się tam z kimś podzielić miejscem. Wschód z Sitią jest spokojniejszy, bardziej surowy i mniej zatłoczony, a palmowa plaża Vai pokazuje, że Kreta potrafi udawać tropiki.

Historia pod nogami – ruiny w Knossos

Kreta to także jedno z najważniejszych miejsc dla europejskiej archeologii. W Knossos, kilka kilometrów od Heraklionu, Arthur Evans zaczął wykopaliska w 1900 roku. Nie był pierwszym, który wbił tam łopatę, bo wcześniej kopał tam miejscowy kupiec Minos Kalokairinos, ale to Evans kupił teren i prowadził prace przez kolejne trzydzieści lat. Odsłonił ruiny pałacu z czasów cywilizacji, której wcześniej prawie nikt nie znał. Nazwał ją minojską, od legendarnego króla Minosa, a sama nazwa przyjęła się w nauce na dobre.

Pałac okazał się labiryntem w dosłownym sensie: setki pomieszczeń, korytarzy, dziedzińców i magazynów, części budynku na kilku piętrach, a to w czasach, gdy większość Europy mieszkała w chatach. Evans znalazł tu wielkie gliniane dzbany (pithosy) do przechowywania oliwy i zboża, system odprowadzania wody i studzienki świetlne, które doświetlały wnętrza. Część badaczy uważa, że tak skomplikowany plan mógł dać początek greckiemu mitowi o labiryncie Minotaura, choć to hipoteza, a nie udowodniony fakt. Skojarzenie jest jednak na tyle kuszące, że przewodnicy opowiadają je w każdej wersji.

Najbardziej znane miejsce w pałacu to Sala Tronowa z kamiennym tronem i ławami wzdłuż ścian oraz freskami z gryfami. Evans odkrył też freski, które dziś są symbolem Krety: scenę skoków przez byka, delfiny z tak zwanego megaronu królowej i postać zwaną Księciem Lilii. Ta ostatnia budzi największe spory, bo Evans i jego restauratorzy, w tym malarz Émile Gilliéron, dopowiedzieli ją z kilku zachowanych fragmentów. Podobnie z kolorowymi, zwężającymi się ku dołowi kolumnami: Evans odbudowywał część pałacu z betonu i dlatego Knossos wygląda dziś ładniej, ale mniej autentycznie niż wiele innych stanowisk. Archeolodzy do dziś się o to spierają.

Pismo Minojczyków – źródło tajemnic

Kluczowym odkryciem były też gliniane tabliczki z pismem. Evans znalazł ich tysiące i rozpoznał dwa różne systemy: Linear A i Linear B. Linear B rozszyfrował dopiero w 1952 roku brytyjski architekt Michael Ventris i okazało się, że zapisano nim wczesną formę języka greckiego, co Evans uważał za niemożliwe. Linear A pozostaje nieodczytane do dziś, więc pisma Minojczyków nadal nikt nie potrafi przeczytać.

Mimo sporów miejsce robi wrażenie. Przyjdź na otwarcie, zanim podjadą autokary z hoteli. Freski, które widzisz na ścianach, to w większości kopie. Warto odwiedzić Muzeum Archeologiczne w Heraklionie, w którym obejrzysz oryginały. Warto zaplanować tam wizytę zaraz po Knossos, żeby zobaczyć, jak wyglądały naprawdę. Dla lubiących ruch jest wąwóz Samaria, ok. 16 kilometrów schodzenia między skalnymi ścianami do wioski Agia Roumeli. Wymaga porządnych butów, wody i wyjścia o świcie. Otwarty bywa mniej więcej od maja do października, zależnie od pogody, więc przed wyjazdem sprawdź aktualny sezon.

Kuchnia kreteńska to najmocniejszy argument przemawiający za tą wyspą. Zamów dakos, czyli twardy sucharek z pomidorem, serem mizithra i oliwą, do tego gravierę, kalitsounia (małe serowe pierożki, czasem słodkie, z miodem) i ślimaki, jeśli masz odwagę. Po obiedzie w tradycyjnej tawernie dostaniesz zwykle szklaneczkę tsikoudii, wódki z wytłoków winogron. Odmowa uchodzi tu za nietakt. Najlepsze terminy to maj, czerwiec, wrzesień i październik. W lipcu i sierpniu na północnym wybrzeżu wieje meltemi, a upał w głębi lądu potrafi dać w kość.

Meltemi to silny, suchy i chłodny wiatr północny, który wieje nad Morzem Egejskim głównie w lipcu i sierpniu. Powstaje w wyniku różnicy ciśnień między Bałkanami a Turcją, przynosząc turystom upragnioną ulgę od upałów, ale jednocześnie tworząc wysokie fale niebezpieczne dla żeglarzy.

Rodos to jedna z tych znanych wysp, a jednocześnie najciekawszy wybór, jeśli chcesz tygodnia z historią i plażą, ale bez logistycznego maratonu. Wyspa jest największa w całym Dodekanezie, a do wybrzeży Turcji jest stąd rzut kamieniem, co czuć w kuchni, architekturze i dawnych dziejach. Co ważne dla planowania: jest zwarta. Z miasta Rodos do Lindos dojedziesz w niecałą godzinę, więc nie musisz spędzać połowy urlopu za kierownicą.

Sercem wyspy jest Stare Miasto, wpisane na listę UNESCO w 1988 roku. Joannici, czyli rycerze św. Jana, zdobyli Rodos w 1309 roku i rządzili nim do 1522, kiedy wyspę podbił sułtan Sulejman Wspaniały. Dziś chodzisz po bruku Ulicy Rycerskiej, mijasz herby na kamiennych fasadach i możesz wejść do Pałacu Wielkich Mistrzów, który w dużej części odbudowali Włosi w latach 30. XX wieku, bo wyspa była wtedy pod ich władzą (1912–1943). Mury miejskie przetrwały w zadziwiająco dobrym stanie, a wąskie zaułki po zmroku, kiedy autokary odjadą, mają zupełnie inny charakter niż w południe.

Lindos – wiatr i plaże po dwóch stronach wyspy

Punkt obowiązkowym na wyspie jest Lindos. Biała wioska wspina się na wzgórze, a na jego szczycie stoi akropol z kolumnami starożytnej świątyni Ateny i widokiem na zatokę św. Pawła. Wejście na górę to kilkanaście minut w słońcu po nierównych stopniach, więc idź wcześnie rano albo późnym popołudniem. W południe jest tłok i żar, a osły oferujące podwózkę to dla jednych atrakcja, dla innych temat do dyskusji.

Rodos ma wyraźny podział wiatrowy, który decyduje o tym, gdzie warto się zatrzymać. Wschodnie wybrzeże jest osłonięte od wiatru, więc morze bywa tu spokojniejsze, a plaże, piaszczyste i drobnokamieniste, mają łagodne wejście do wody. To dobry wybór dla rodzin i osób, które wolą pływać niż walczyć z falami. Zachodnie wybrzeże jest bardziej wietrzne, dlatego przyciąga miłośników sportów wodnych zwłaszcza windsurferów i kitesurferów, ale też nurkowania.

Na południowym krańcu, przy Prasonisi, dwa morza zderzają się na wąskim pasie piasku, a wiatr tworzy warunki, o które w Polsce można tylko marzyć. W lecie warto też odwiedzić Dolinę Motyli (Petaloudes), gdzie osiadają ćmy, popularnie nazywane motylami, ale szanuj je i nie płosz, bo ta atrakcja żyje tylko dzięki spokojowi. Rodos słynie ze słonecznej pogody, często powtarza się, że świeci tu ponad 300 dni w roku. Sezon kąpielowy trwa długo, bo morze bywa ciepłe jeszcze w październiku.

Co zjeść na wyspie Rodos?

Z lokalnych smaków spróbuj pitaroudii, czyli placuszków z ciecierzycy, oraz souma, mocnego trunku z winogron lub fig, który w sezonie pojawia się w każdej tawernie. Najmniej tłoczno jest w maju, czerwcu i we wrześniu, a w lipcu i sierpniu Stare Miasto warto zwiedzać wcześnie rano.

Korfu to dosyć turystyczna wyspa, która rozbija stereotyp suchej, rdzawej Grecji. Pada tu wyraźnie więcej niż na pozostałych wyspach, więc krajobraz jest zielony, pełen cyprysów, gajów oliwnych i bujnej roślinności. Najwyższy szczyt, Pantokrator (ok. 900 metrów), daje widok na całą wyspę i, przy dobrej pogodzie, na wybrzeże Albanii. Wiosną wzgórza pokrywają się dzikimi kwiatami, a powietrze pachnie ziołami i morzem jednocześnie.

Korfu miało zupełnie inną historię niż reszta Grecji. Przez ponad 400 lat, od końca XIV wieku do 1797 roku, rządziła nim Wenecja, a Turcy, choć kilkakrotnie oblegali wyspę, nigdy jej nie zdobyli. Potem przyszli Francuzi, a po nich Brytyjczycy, którzy utrzymali protektorat do 1864 roku, kiedy wyspa przyłączyła się do Grecji. Stare Miasto zostało wpisane na listę UNESCO w 2007 roku i faktycznie jest mieszanką wpływów: weneckie kamienice, brytyjskie pałace, a do tego Liston, czyli arkadowy deptak zbudowany przez Francuzów na wzór paryskiej Rue de Rivoli. Siądź tam na kawę i obserwuj, jak miasto żyje. Fani literatury mogą pojechać w okolice Kalami, gdzie w latach 30. XX wieku mieszkał Gerald Durrell i skąd pochodzi materiał do jego książki „Moja rodzina i inne zwierzęta”. Na wyspie warto zobaczyć też Achilleion, pałac zbudowany w latach 90. XIX wieku dla cesarzowej Elżbiety, czyli Sisi.

Co zjeść na Korfu?

Brytyjskie ślady są na Korfu zaskakująco żywe. Na wyspie grywa się w krykieta, a w barach podają tsitsibirę, lokalną wersję ginger beer. Z lokalnych specjałów spróbuj sofrito (cielęcina duszona w białym winie i czosnku), pastitsady (mięso z makaronem w pikantnym sosie pomidorowym) oraz likieru z kumkwatów, owoców, które na tej wyspie trafiły do kuchni około XIX wieku.

Kiedy i gdzie jechać na Korfu?

Piaszczyste plaże na Korfu są urokliwe, choć mniej spektakularne niż na Krecie. Paleokastritsa na zachodzie ma kilka zatoczek z przejrzystą wodą i klasztorem na skale. Sidari na północy jest znane z formacji skalnych, tzw. Canal d’Amour, ale w sezonie jest tam głośno i tłoczno. Spokojniejsze zatoczki, głównie kamyczkowe, znajdziesz na północnym wschodzie wyspy, w okolicach Kassiopi i Kalami. Najlepsze miesiące to maj, czerwiec i wrzesień. Jesień bywa deszczowa, a to cena za zieleń, którą oglądasz przez resztę roku.

Santoryn nie wygląda jak zwykła wyspa. To, co widzisz, to krawędź zalanej kaldery, czyli krateru po jednej z największych erupcji w dziejach ludzkości. Wybuch w epoce brązu, datowany mniej więcej na XVII wiek p.n.e., rozerwał wyspę na kawałki i zostawił sierp lądu z klifami wznoszącymi się ponad dwieście metrów nad wodą. Malownicze, charakterystyczne białe domy przyklejone do ściany wyglądają tak, jakby ktoś rzucił garść kostek cukru na ciemną, spieczoną skałę. Skała jest rdzawa, czarna i bordowa, to warstwy lawy, pumeksu i popiołu, i właśnie ten kontrast sprawia, że biel tak świeci.

Najlepszy sposób na poznanie wyspy to piesza trasa z Fira do Oia wzdłuż krawędzi kaldery. Ma około dziesięciu kilometrów, ścieżka jest kamienna i miejscami nierówna, a po drodze mijasz Firostefani i Imerovigli z kościółkami o niebieskich kopułach i widokiem na skałę Skaros. Pod stopami czuć rozgrzany kamień, w powietrzu wisi zapach nagrzanego wapna i kurzu. Wyjdź rano, najlepiej przed dziewiątą, bo w południe słońce nad kalderą nie ma litości, a cienia prawie nie ma. Oia o zachodzie słońca to zjawisko samo w sobie, ale trzeba je traktować trzeźwo. Na wąskich murkach stoją setki ludzi z telefonami i miejsca trzeba zajmować na godzinę/dwie przed czasem. Dobrą alternatywą jest Imerovigli, gdzie zachód wygląda równie dobrze, a łokcie sąsiadów są mniej odczuwalne.

Drugą twarz Santorini znajdziesz w Akrotiri. To miasto z epoki brązu, zasypane popiołem podczas erupcji i wydobyte spod ziemi od końca lat 60. XX wieku pod kierunkiem archeologa Spyridona Marinatosa. Chodzi się tam wąskimi uliczkami między ścianami domów, z których część stoi do dziś na dwa piętra, z malowidłami i wielkimi dzbanami na zapasy. Warto je zobaczyć, bo uzmysławia, że ta wyspa miała bogatą historię na długo przed tym, zanim stała się tłem do ślubnych sesji.

Zakynthos to wyspa, na której woda robi ogromne wrażenie. Na zachodnim wybrzeżu klify z jasnego wapienia wpadają do morza i odbijają światło tak, że woda ma kolor mlecznego turkusu, na dnie widać każdą kamyczkową plamkę, a w cieniu skał robi się prawie zielona. To dlatego w oczy rzuca się tu zawsze Navagio, czyli zatoka wraku, jedna z najczęściej fotografowanych w Grecji. Statek MV Panagiotis osiadł tam w 1980 roku, a historia o przemycie papierosów, która towarzyszy mu od lat, zwykle pojawia się w każdej wersji opowieści. Do zatoki dociera się wyłącznie łodzią. Z klifowej platformy widokowej nad zatoką, do której podjedziesz autem, zobaczysz ją z góry, i to ten kadr jest na wszystkich pocztówkach.

Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje o dostępie do samej plaży. Osuwiska skał w ostatnich latach kilka razy ograniczały wejście na piasek i warunki potrafią się zmieniać z sezonu na sezon. Wyspa ma też drugą twarz, spokojniejszą. Zatoka Laganas na południu to część Narodowego Morskiego Parku Zakynthos, utworzonego w 1999 roku, bo plaże wokół są jednym z najważniejszych w Morzu Śródziemnym miejsc gniazdowania żółwi karetta (Caretta caretta). Samice wychodzą na piasek nocami od końca maja do sierpnia, a młode wylęgają się mniej więcej do października. Na plażach lęgowych obowiązują ograniczenia: bez parasoli w wyznaczonych strefach, bez wchodzenia w nocy, bez grzebania w piasku. Przepisy są po to, żeby gady przeżyły sezon i żeby turyści mieli komu machać z łodzi. Aby zobaczyć żółwie, wypłyń z lokalnym przewoźnikiem na rejs po zatoce. Najlepiej wybrać mniejszą łódź i operatora, który nie goni za gatunkiem i nie dokarmia. Reszta to wapienne klify, Błękitne Jaskinie przy przylądku Skinari i miasteczko Zakynthos, odbudowane po trzęsieniu ziemi w 1953 roku, które zniszczyło większość wyspy. Zostało po nim kilka starych budynków.

Którą grecką wyspę wybrać? Jak zaplanować wakacje w Grecji?

Pytanie „którą wyspę wybrać” i "jak zpalanować urlop w Grecji" jest właściwie pytaniem o to, ile masz czasu, kiedy jedziesz i czy wolisz zwiedzać, czy leżeć. Przejdźmy przez to po kolei.

Kiedy jechać do Grecji? Pogoda i temperatura wody 

Najlepsze miesiące na wszystkich pięciu wyspach to maj, czerwiec, wrzesień i pierwsza połowa października. Jest ciepło, morze po lecie zdąży się nagrzać, a tłumy i ceny są niższe niż w szczycie sezonu. W lipcu i sierpniu zapłacisz najwięcej, spotkasz najwięcej ludzi, a nad Morzem Egejskim dojdzie jeszcze meltemi, czyli silny, suchy wiatr północny. Powstaje przy dużej różnicy ciśnień między wyżem nad Bałkanami a niżem nad Turcją i Bliskim Wschodem. Przynosi ulgę od upałów, ale potrafi uprzykrzyć życie na plażach i podnieść fale tak, że żeglarze wolą zostać w porcie.

Korfu i Zakynthos leżą na Morzu Jońskim, gdzie jesienią pada wyraźnie częściej niż na wyspach egejskich, więc na Korfu pewniej jest jechać wiosną albo na początku września. Na Zakynthos żółwie karetta składają jaja od końca maja do sierpnia, więc jeśli zależy ci na ich zobaczeniu, wybierz wczesne lato i rejs z mniejszym, odpowiedzialnym operatorem.

A jeśli chcesz zobaczyć kilka wysp naraz? Rejs wokół Grecji

Nie musisz wybierać tylko jednej. Najwygodniej łączy się wyspy w rejsie po Morzu Śródziemnym albo Egejskim z biurem podróży: rozpakowujesz się raz, a statek przewozi Cię między portami, zwykle nocą. Zazwyczaj zahaczając również o wybrzeże Włoch. W ofertach rejsów po wschodniej części Morza Śródziemnego regularnie pojawiają się Santorini, Rodos, Kreta (z portem w Heraklionie) i Korfu, czasem wszystkie w jednym tygodniowym rejsie. To dobry sposób, żeby sprawdzić, która wyspa pasuje Ci najbardziej, i wrócić tam na dłużej.

Trzeba tylko wiedzieć, na co się decydujesz. Statek stoi w porcie zwykle kilka/kilkanaście godzin, więc zdążysz zobaczyć Stare Miasto na Rodos albo Knossos, ale nie zdążysz posiedzieć w tawernie bez zerkania na zegarek. Na Santorini w szczycie sezonu spotkasz tłum z innych statków, dlatego plan na dzień warto mieć z góry i ruszać zaraz po zejściu na ląd.

Drugą opcją jest wycieczka objazdowa. Wiele programów łączy zwiedzanie Aten i lądu z kilkoma dniami na wyspie, a bywa też, że z jednodniowym rejsem po pobliskich wyspach. Przy wyjazdach na własną rękę da się skakać między wyspami promami, ale pamiętaj, że Korfu i Zakynthos leżą na Morzu Jońskim, po drugiej stronie Grecji niż Santorini, Kreta i Rodos, więc dojście do nich z Egejem zwykle oznacza przelot przez Ateny.

FAQ: najczęstsze pytania o wakacje na greckich wyspach

Gdzie jechać w Grecji?

Jeśli masz tydzień, wybierz wycieczkę Rodos: jest zwarte, ma Stare Miasto, Lindos i plaże po obu stronach wyspy, a nie wymaga długich przejazdów. Jeśli masz kilka dni i lubisz dobrze jeść, lepsza będzie Kreta, pod warunkiem że ograniczysz się do jednego regionu.

Kiedy najlepiej jechać do Grecji?

Najlepsze miesiące to maj, czerwiec, wrzesień i pierwsza połowa października. Jest ciepło, morze jest nagrzane po lecie, a ceny i tłumy są mniejsze niż w lipcu i sierpniu. Na Korfu jesień bywa deszczowa, więc pewniej jest jechać wiosną albo na początku września.

Ile dni potrzeba na każdą z wysp?

Na Santorini wystarczą trzy, cztery dni. Na Rodos i Korfu najlepiej zaplanować tydzień, a na Zakynthos pięć do siedmiu dni, żeby starczyło czasu na rejs do Navagio, zatokę Laganas i północ wyspy. Kreta wymaga minimum dziesięciu dni, bo odległości są tu większe, niż pokazuje mapa.

Czy na greckich wyspach trzeba wynajmować samochód?

Na Krecie i Zakynthos auto bardzo ułatwia życie, bo bez niego pominiesz większość wyspy. Na Korfu przydaje się, jeśli chcesz dotrzeć do spokojniejszych zatoczek na północnym wschodzie. Na Rodos wystarczy wynająć je na dzień czy dwa, a na Santorini możesz obejść się bez niego, bo najlepszy odcinek, spacer z Fira do Oia, pokonasz pieszo.

Która wyspa jest najlepsza dla rodzin z dziećmi?

Na Rodos szukaj noclegu na wschodnim wybrzeżu, gdzie morze jest spokojniejsze, a wejście do wody łagodne. Na Krecie dobre warunki mają też piaszczyste plaże na północnym wybrzeżu, w okolicach Chanii. Santorini jest mniej wygodne dla małych dzieci: dużo schodów, czarny piasek rozgrzewa się w upale, a wyspa jest stworzona raczej na widoki niż na plażowanie.

Czy Santorini jest warte swojej ceny?

Jeśli przyjedziesz dla widoków, spaceru wzdłuż kaldery i Akrotiri, tak, ale nie w szczycie sezonu. W lipcu i sierpniu uliczki Oia zamieniają się w korytarz, a ceny noclegów rosną najbardziej. Śpij w Imerovigli albo Pyrgos, planuj zwiedzanie na wczesne godziny i przyjedź poza wakacjami, jeśli to możliwe.

Czy na Zakynthos można pływać z żółwiami?

Żółwi karetta nie wolno dotykać ani dokarmiać, a w parku obowiązują ograniczenia dla plaż lęgowych: bez parasoli w wyznaczonych strefach, bez wchodzenia na nie w nocy i bez grzebania w piasku. Najlepiej wypłynąć na rejs z mniejszym, odpowiedzialnym operatorem, który obserwuje zwierzęta z dystansu. Żółwie składają jaja od końca maja do sierpnia, więc wtedy szansa na ich zobaczenie jest największa.

Czy plaża Navagio jest dostępna?

Do zatoki dociera się wyłącznie łodzią, a z klifowej platformy widokowej widać ją z góry. Osuwiska skał kilka razy w ostatnich latach ograniczały wejście na sam piasek, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje u lokalnych operatorów rejsów. Najlepiej płynąć rano, zanim zatoka wypełni się łodziami.

Czy wąwóz Samaria jest dla każdego?

Nie. To około 16 kilometrów schodzenia między skalnymi ścianami, więc potrzebujesz kondycji, dobrych butów i wody. Wyjdź o świcie, a przed wyjazdem sprawdź, czy wąwóz jest otwarty w danym sezonie, bo zwykle działa mniej więcej od maja do października, zależnie od pogody.

Czy można połączyć dwie greckie wyspy w jednym wyjeździe?

Tak, ale rozsądnie. Santorini i Kreta leżą na Egeju i w sezonie łączą je promy, choć rozkłady lepiej sprawdzić tuż przed wyjazdem. Korfu i Zakynthos leżą na Morzu Jońskim, po drugiej stronie Grecji, więc łączenie ich z wyspami egejskimi zwykle oznacza przelot przez Ateny. Jeśli masz dwa tygodnie, ogranicz się do dwóch wysp, żeby nie spędzić urlopu w porcie i na lotnisku.

Która wyspa jest najlepsza dla smakoszy?

Kreta. Dakos, graviera, kalitsounia i tsikoudia na zakończenie obiadu to kuchnia, która sama jest powodem do przyjazdu. Santorini ma fava i wino assyrtiko, a Zakynthos sofigado i mandolato, ale to Kreta daje największy wybór, szczególnie w małych, rodzinnych tawernach.